Hành Trình Kết Nối Cộng Đồng Cà Phê Tại Làng Kon Tu Ma, Măng Đen

Có những chuyến đi của Stone Village Coffee Lab không nằm trong lịch khai giảng nào. Không có phòng lab, không có bàn cupping, không có chứng chỉ trao cuối khóa. Chỉ có mấy anh em xuống làng, ngồi với bà con, xem vườn, uống với nhau ly cà phê do chính bà con trồng ra.

Làng Kon Tu Ma, xã Măng Đen, là một trong những nơi như vậy.

Một xã nghèo trồng cà phê, cách Lab chúng tôi không xa

Kon Tu Ma nằm ở xã Măng Đen, vùng đất mà trước khi sáp nhập tỉnh vẫn quen gọi là Kon Plông, Kon Tum. Đây là vùng cà phê xứ lạnh, nơi cây Arabica sống được nhờ độ cao và khí hậu mát quanh năm. Theo số liệu ngành nông nghiệp địa phương, riêng vùng Kon Plông đã phát triển được gần 1.000 ha cà phê Arabica, phần lớn nằm trong tay các hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Nói vùng cà phê nghe thì sang, nhưng thực tế bà con ở đây vẫn còn nghèo. Cây cà phê là nguồn thu chính, mà giá bán thì phụ thuộc vào thương lái, chất lượng thì phụ thuộc vào cách chăm và cách hái, còn hai thứ đó lại phụ thuộc vào việc có ai chỉ hay không.

Chúng tôi xuống làng để làm gì

Không phải để dạy. Bà con trồng cà phê lâu hơn chúng tôi nhiều.

Chúng tôi xuống để làm mấy việc cụ thể hơn:

• Xem vườn và vườn ươm. Cây giống ươm thế nào, bầu đất ra sao, cây con có đủ sức không. Giống và cách ươm quyết định vườn cà phê mười năm sau, mà đây lại là khâu dễ làm qua loa nhất.
• Ngồi nghe bà con kể. Vụ vừa rồi hái được bao nhiêu, bán giá nào, phơi ở đâu, gặp khó chỗ nào. Nghe để hiểu, chứ không phải để góp ý ngay.
• Nói chuyện với tụi nhỏ. Trong ảnh của chuyến đi, phần lớn là mấy đứa nhỏ trong làng ngồi quanh bàn học kê tạm dưới mái tôn. Đám nhỏ này lớn lên giữa vườn cà phê, và phần lớn chưa từng được uống một ly cà phê pha tử tế từ chính hạt nhà mình.

Vì sao một lab đào tạo lại đi làm chuyện này

Câu hỏi hợp lý. Stone Village Coffee Lab sống bằng nghề đào tạo, học viên là chủ quán, nhà rang, người làm nghề. Xuống làng thì không thu được đồng nào.

Nhưng chúng tôi nghĩ thế này. Cà phê đặc sản Việt Nam muốn đi xa thì phải có nguyên liệu tốt, mà nguyên liệu tốt thì bắt đầu từ vườn của bà con chứ không bắt đầu từ máy rang. Một lab đặt ngay giữa vùng nguyên liệu mà không biết vườn quanh mình đang ra sao thì dạy cũng chỉ dạy trên sách.

Còn về phía bà con, cái thiếu thường không phải là sự chăm chỉ. Cái thiếu là thông tin: hái chín khác hái xanh thế nào, phơi đúng thì được thêm bao nhiêu giá, ai là người mua trả đúng giá cho hàng tốt. Những thứ đó chúng tôi biết, và chia sẻ lại thì không mất gì.

Chúng tôi tin vào chuyện dài

Một chuyến đi không đổi được đời sống của cả làng. Chúng tôi không nói quá chuyện mình làm.

Nhưng nhiều chuyến, đi đều, trong nhiều năm, cộng với việc bà con dần bán được giá hơn nhờ hàng tốt hơn, thì có thay đổi thật. Chúng tôi đã thấy điều đó ở vài hộ mà Lab đồng hành từ những vụ đầu.

Mục tiêu của chúng tôi không phải là làm từ thiện. Là làm sao để người trồng cà phê sống được bằng cà phê, và người uống biết ly của mình đến từ đâu. Hai đầu đó nối được với nhau thì cả ngành mới đi lên.

Nếu anh chị muốn cùng làm

Có vài cách, tùy điều kiện mỗi người:

• Mua cà phê từ các vùng trồng nhỏ, hỏi rõ nguồn gốc trước khi mua, chấp nhận trả đúng giá cho hàng làm tử tế.
• Nếu anh chị làm nghề, ghé Lab chúng tôi ở Măng Đen rồi cùng đi thăm vườn một chuyến, để thấy tận nơi thay vì nghe kể.
• Nếu anh chị làm giáo dục hoặc thiện nguyện và muốn làm chương trình cho tụi nhỏ trong làng, liên hệ với chúng tôi, phần kết nối với bà con để chúng tôi lo.

Anh chị tìm hiểu thêm về vùng trồng quanh Măng Đen tại trang Vùng trồng cà phê Việt Nam, hoặc liên hệ trực tiếp qua trang Liên hệ.

Nguồn tham khảo

• VOV, Kon Tum nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế cây cà phê xứ lạnh: vov.vn
• Tạp chí Công Thương, Cà phê xứ lạnh ấm đất Kon Tum: tapchicongthuong.vn