Cà Phê Đặc Sản Việt Nam: Cơ Hội Thật Cho Người Trồng Ở Vùng Xa

Nếu anh chị đang trồng cà phê ở một thôn xa, đường đến rẫy còn gập ghềnh, và đôi lúc tự hỏi “cà phê của mình có tương lai không?”, chúng tôi muốn nói thẳng với anh chị: có, và cơ hội đang rõ hơn bao giờ hết. Bài này chúng tôi viết không phải để “lên lớp”, mà để cùng anh chị nhìn đúng bức tranh, bằng số liệu từ các tổ chức uy tín và bằng những gì chúng tôi chứng kiến tận vườn suốt nhiều năm qua.

✍️ Nguyễn Văn Hòa, Q Instructor, Q Robusta Grader (CQI) từ 2017, đại diện CQI In-Country Partner tại Việt Nam. Chúng tôi đặt trụ sở ngay tại vùng trồng vì tin rằng: giá trị cà phê phải bắt đầu từ người làm ra nó.

Vị thế của anh chị lớn hơn anh chị nghĩ

Việt Nam là quốc gia sản xuất Robusta lớn nhất thế giới và xuất khẩu cà phê hàng thứ hai toàn cầu (theo Tổ chức Cà phê Quốc tế, ICO). Nghĩa là hạt cà phê anh chị đang chăm mỗi ngày góp phần định hình cả thị trường thế giới. Vấn đề không phải “cà phê mình kém”, mà là lâu nay ta bán theo giá sàn, nơi cà phê ngon hay dở gần như cùng một giá. Và đó chính là chỗ ta thay đổi được.

Robusta không hề “thấp kém”, chúng tôi xin nói rõ điều này

Nhiều người vẫn nghĩ Robusta là “cà phê hạng hai”. Sai rồi. Về mặt khoa học, World Coffee Research (WCR) ngày càng quan tâm tới Robusta vì nó có đa dạng di truyền lớn và thích nghi khí hậu tốt hơn Arabica. Khi được thu hái chọn lọc và chế biến tử tế, Robusta cho chocolate, hạt, body dày, crema đẹp, đó là Fine Robusta. Chúng tôi đã chấm nhiều lô Robusta Việt đạt trên 80 điểm CQI, bằng chứng rằng đất và tay nghề của bà con hoàn toàn làm được.

“Đặc sản” nghĩa là gì? (nói cho dễ hiểu)

Đặc sản không phải khẩu hiệu, mà là chất lượng đo được, giống như đo đường, đo đạm vậy. Cụ thể: đạt ngưỡng điểm khi thử nếm (chuẩn CQI cho Fine Robusta), hạt sạch lỗi, và biết rõ nguồn gốc. Cả chặng đường: chọn giống → chăm vườn → sơ chế → rang → thử nếm, mỗi khâu anh chị làm kỹ hơn một chút là giá trị lại nhích lên.

Anh chị nên bắt đầu từ đâu, 3 bước gần gũi

  • Bước nhỏ trước: chỉ cần hái chín đỏ 100% và phơi sạch trên giàn, riêng việc này đã đổi hẳn chất lượng, gần như không tốn thêm tiền.
  • Đo để biết chúng tôi đang ở đâu: gửi một ít mẫu đi kiểm định, có điểm số thật, anh chị sẽ biết cần cải thiện chỗ nào.
  • Học để tự tin bán: hiểu cách người mua đánh giá (qua khóa Q tại vùng trồng) để không bị ép giá.

Đường có xa, chúng tôi hiểu. Nhưng đó cũng là lý do Stone Village đặt học viện ngay tại vùng trồng, để anh chị không phải xuống phố mới học được nghề, và để việc học gắn với chính rẫy cà phê của mình.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam trồng Robusta hay Arabica nhiều hơn?

Robusta chiếm phần áp đảo; Arabica là phần nhỏ ở các vùng cao như Lâm Đồng, Sơn La, Măng Đen. Nhưng cả hai đều làm đặc sản được nếu chăm đúng cách.

Nhà mình ở xa, làm đặc sản có khả thi không?

Hoàn toàn khả thi, nhiều nông hộ vùng xa đã đạt điểm cao khi bắt đầu từ những thay đổi nhỏ (hái chín, phơi sạch). Anh chị cứ đi từng bước, có gì khó thì hỏi chúng tôi.

Nguồn tham khảo